-
- Kapının yanında duran büyük aynanın yansımasında, Koray’ın arkasındaki servis koridorunu görebiliyordum. Koridorun sonunda, yalnızca personelin girebildiği küçük bir kapı vardı. Üzerine yıllar önce kendi ellerimle ‘DEPO’ yazan pirinç bir levha asmıştım. O kapının önünde iki adam duruyordu. Biri mutfak personelimizden değildi. Siyah deri montlu, kısa saçlı, iri yapılı biriydi. Diğeri ise restoranın kasasından sorumlu olan Ferit’ti. Ferit elinde kalın, kahverengi bir zarf tutuyordu. Ama dikkatimi çeken zarf değildi. Koridorun köşesinde, temizlik malzemeleri dolabının yanında duran yaşlı kadındı. Kadını tanıyordum. Adı Rüveyda’ydı. Altmış sekiz yaşındaydı ve yaklaşık on yıldır restoranımızın karşı sokağında küçük bir terzi dükkânı işletiyordu. Annem hayattayken neredeyse her cuma bize uğrar, bir kase mercimek çorbası içerdi. Şimdi ise yüzü bembeyazdı. Ferit ona doğru eğilmiş, öfkeyle bir şeyler söylüyordu. Rüveyda’nın elinde bir kâğıt vardı. Titreyen parmaklarıyla kâğıdı gösteriyor, başını iki yana sallıyordu. Sonra deri montlu adam onun koluna uzandı. Kadın korkuyla geri çekildi. O anda bütün dikkatim oraya yöneldi.
-
- ‘Bırakın kadını!’ diye bağırdım. Koray’ın yüzü bir anda değişti. ‘Neye bakıyorsun sen?’ ‘Az önce gördüm. O kadına ne yapıyorsunuz?’ Koray kapının önüne geçerek görüşümü engelledi. ‘Sen önce kendi işine bak!’ Ardından beni bir kez daha itti. Bu kez kaldırıma düştüm. Dirseğim taş zemine çarptı. Acıyla dişlerimi sıktım ama hemen ayağa kalkmadım. Çünkü Koray’ın yüzündeki korkuyu görmüştüm. Bu, müşterisini kaybetmekten endişelenen bir işletmecinin yüzü değildi. Bir sırrının ortaya çıkmasından korkan adamın yüzüydü. Montumun içindeki telefonu çıkardım. Önce polisi aradım. Restoranın adresini verdim, içeride yaşlı bir kadına zorla müdahale edildiğini gördüğümü ve durumundan endişelendiğimi anlattım. Telefonu kapattıktan sonra restoranın biraz ilerisindeki bankta oturdum. Beş dakika geçmemişti ki Bengi dışarı çıktı. Ellerinde küçük bir poşet vardı. Beni görünce hızla yanıma yürüdü. ‘İyi misiniz amca?’ ‘İyiyim kızım.’ ‘Çok özür dilerim. Koray Bey böyle davranmamalıydı.’ Poşeti uzattı. ‘Size biraz ekmekle peynir getirdim. Çorbanızı bitiremediniz.’ Gözlerim doldu. ‘Senin adın Bengi, değil mi?’ Şaşkınlıkla baktı. ‘Evet. Nereden biliyorsunuz?’ ‘Yaka kartından okudum.’ İnandığını sanmıyordum ama üstelemedi. ‘Bengi, sana bir şey soracağım. İçerideki yaşlı kadını tanıyor musun?’ Yüzündeki gülümseme kayboldu. ‘Rüveyda teyzeyi mi?’ ‘Evet.’ Bengi etrafına bakındı. Ardından yanıma oturdu. ‘Üç gündür geliyor. Her geldiğinde Koray Bey onu arka tarafa götürüyor.’ ‘Neden?’ ‘Bilmiyorum. Ama dün ağlayarak çıktı. Bugün de Ferit Bey ona bağırıyordu.’ ‘Neden kimse müdahale etmiyor?’ Bengi gözlerini yere indirdi. ‘Burada herkes işini kaybetmekten korkuyor.’ Bir süre sustu. Sonra sesi iyice alçaldı. ‘Aslında yalnızca o kadın değil.’ ‘Ne demek istiyorsun?’ ‘Bazı yaşlı müşterilerimize tuhaf hesaplar çıkarılıyor. Geçen hafta bir amca bana, hiç yemediği yemeklerin parasının hesabına eklendiğini söyledi. Kasaya gidip itiraz edince Koray Bey onu içeri aldı. Sonra adam sessizce çıkıp gitti.’ Kalbim hızlandı. ‘Bunu ne zamandır yapıyorlar?’ ‘Bilmiyorum. Ben dört aydır burada çalışıyorum. Ama son iki aydır iyice arttı.’ Bengi’nin söyledikleri, aylardır aldığım müşteri şikâyetlerini farklı bir ışık altında gösteriyordu. Tam o sırada restoranın önünde bir polis aracı durdu. İki polis memuru indi. Ayağa kalktım. ‘İhbarı ben yaptım,’ dedim. Memurlardan biri kimliğimi sordu. ‘Cüzdanımı evde bıraktım. Ama telefonumda kimliğimin fotoğrafı ve işletmeyle ilgili belgeler var.’ Belgeleri gösterdikten sonra kendimi tanıttım. ‘Ben Erkut. Burasının sahibiyim.’ Bengi’nin ağzı açık kaldı. ‘Ne?’ Ona döndüm. ‘Evet kızım. Birazdan her şeyi anlatacağım.’ Polislerden biri restoranın içine yöneldi. Diğeri beni dinlemeye devam etti. Gördüğüm olayı ayrıntılarıyla anlattım. Rüveyda’nın kim olduğunu, Ferit’in elindeki zarfı ve yaşlı kadının korkmuş hâlini tarif ettim. Memur, ‘Önce kadının güvende olduğundan emin olalım,’ dedi. Birlikte içeri girdik. Koray bizi görünce gülümsemeye çalıştı. ‘Hoş geldiniz memur beyler. Bir sorun mu var?’ ‘Az önce burada bir kadına zorla müdahale edildiği yönünde ihbar aldık.’ Koray’ın gözleri bana kaydı. Beni tanımamıştı. ‘Bu adam mı şikâyet etti? Biraz önce müşterilerimizi rahatsız ediyordu.’ Öne çıktım. ‘Koray.’ Sesimdeki değişiklik dikkatini çekti. Bir an yüzüme baktı. Sonra gözleri büyüdü. ‘Erkut Bey?’ ‘Evet.’ Boğazını temizledi. ‘Siz… Siz neden böyle giyindiniz?’ ‘Bunun cevabını sonra konuşuruz. Önce Rüveyda Hanım nerede?’ Koray cevap veremedi. Polis memuru soruyu tekrarladı. ‘Kadın nerede?’ ‘Şey… Arka tarafta.’ Rüveyda’yı küçük personel odasında bulduk. Sandalyede oturuyordu. Gözleri kızarmıştı. Yanındaki masada bir hesap makinesi, birkaç makbuz ve bir dosya duruyordu. Beni görünce ayağa kalktı. ‘Erkut oğlum?’ Yanına gittim. ‘İyi misin Rüveyda teyze?’ Kadın önce polislere, sonra Koray’a baktı. ‘Beni buradan çıkarın.’ Bu dört kelime, odadaki bütün havayı değiştirdi. Polis memuru onu ayrı bir yerde dinlemek istedi. Koray dışarı çıkarıldı. Rüveyda ellerini birbirine kenetleyerek anlatmaya başladı. ‘Benim eşim geçen yıl vefat etti. O zamandan beri bazı günler burada yemek yerim. Eskiden hesabımı hemen öderdim. Sonra Koray bana aylık hesap açabileceklerini söyledi.’ ‘Nasıl bir hesap?’ diye sordum. ‘İstediğin zaman gel, ay sonunda ödersin, dedi. Ben de yılların hatırına güvendim.’ Kadın çantasından katlanmış birkaç kâğıt çıkardı. ‘İlk ay üç bin lira ödedim. Sonra beş bin istediler. Geçen ay sekiz bin oldu.’ ‘Nasıl yani?’ ‘Yemediğim yemekleri yazmışlar. Gecikme bedeli diye de para eklemişler. İtiraz ettim. Bana borcumun on sekiz bin liraya çıktığını söylediler.’ Bir an nefesi kesildi. ‘Bugün de Ferit bana bir kâğıt imzalatmaya çalıştı.’ ‘Ne kâğıdı?’ ‘Bütün borcu kabul ettiğime dair bir belge.’ Başımı kaldırıp masadaki dosyaya baktım. Üstteki sayfada restoranımızın adı vardı. Ama kullanılan logo eskiydi. Üstelik benim yıllar önce kaldırdığım bir ödeme hesabının numarası yazıyordu. ‘Bu hesabı kim kullanıyor?’ diye sordum. Rüveyda bilmiyordu. Polis memuru belgeleri incelemek üzere notlarını aldı. Kadın anlatmaya devam etti. ‘İmzalamazsam çevredeki herkese borcumu anlatacaklarını söylediler. Bir de terzi dükkânıma gelip müşterilerimin önünde beni rezil edeceklerini…’ Sesi titriyordu. ‘Ben kimseye borçlu kalmak istemem Erkut oğlum. Ama yemediğim yemeklerin parasını da ödeyemem.’ Elini tuttum. ‘Önce her şey açıklığa kavuşacak.’ O sırada Koray kapıdan seslendi. ‘Bunlar yanlış anlaşılma!’ Polis memuru ona dışarıda beklemesini söyledi. Ben ise artık tek bir şeye odaklanmıştım. Bu düzen yalnızca Rüveyda’yı mı hedef almıştı? Yoksa diğer müşteriler de aynı şekilde mi mağdur edilmişti? Restoranın ofisine geçtik. İşletmenin bilgisayarında satış kayıtları tutuluyordu. Ancak muhasebe sistemine uzun zamandır günlük olarak bakmamıştım. Büyük hatam buydu. Büyüdükçe işi başkalarına devretmiş, yıllardır tanıdığım çalışanların dürüstlüğünün bütün sistemi koruyacağını düşünmüştüm. Bilgisayarı açtım. Bengi kapıda bekliyordu. ‘Bir bardak su getirir misin?’ dedim. Başını salladı. Sonra durdu. ‘Erkut Bey, size bir şey gösterebilir miyim?’ ‘Elbette.’ Cebinden küçük bir not defteri çıkardı. Kapağı pembe çiçekliydi. ‘Ben vardiya sonunda masaların hesaplarını kontrol ediyorum. Bazen hesaplarda tutarsızlık görüyorum. İlk başta kendi hatam sandım.’ Defteri açtı. Sayfalarda tarihler, masa numaraları ve tutarlar vardı. ‘Bakın. Geçen salı altıncı masaya iki çorba, iki ana yemek verdim. Toplam bin iki yüz liraydı. Ama sistemde iki bin yedi yüz liralık satış görünüyor.’ ‘Neden yazdın bunları?’ ‘Çünkü bir gün biri bana sorarsa elimde kayıt olsun istedim.’ Bengi’ye baktım. Yirmi üç yaşında, yeni mezun, ilk düzenli işinde çalışan genç bir kadındı. Dört aydır fark ettiği tuhaflıkları sessizce not ediyordu. Ben ise kendi restoranımın kapısından her gün geçerken hiçbir şey görmemiştim. ‘İyi ki saklamışsın,’ dedim. Polis memurunun yönlendirmesiyle kayıtların silinmemesi için bilgisayara müdahaleyi durdurduk. İlgili belgeleri ve not defterini inceleme için görevlilere gösterdik. Ferit’in nerede olduğu sorulduğunda Koray, onun mal almak için çıktığını söyledi. Ancak az önce deri montlu adamla birlikte servis kapısından ayrıldığı ortaya çıktı. Polis olayla ilgili gerekli işlemleri başlatırken ben de işletmenin mali müşavirini aradım. Adı Turgut’tu. Yıllardır birlikte çalışıyorduk. Ona durumu anlattım. ‘Erkut, geçen ay sana şüpheli bulduğum bazı tahsilatları sormuştum,’ dedi. Hatırladım. E-postama bir rapor göndermişti. Ben de o sırada şehir dışında olduğum için ayrıntılı inceleyememiştim. ‘Bunlar önemli mi?’ diye sordum. ‘Şimdi anlattıklarına bakılırsa evet. Özellikle cari müşteri hesaplarında normal görünmeyen hareketler var.’ ‘Turgut, bütün kayıtların incelenmesini istiyorum.’ ‘Bağımsız bir uzmanla da çalışmanız iyi olur. Önce mevcut kayıtları koruyalım.’ O gün restoranı erken kapattım. Koray’a, hakkında inceleme başlatıldığı için geçici olarak görevden uzaklaştırıldığını bildirdim. İşletmenin sistemlerine erişimini de yetkili teknik personel aracılığıyla sınırlandırdık. Hiçbir çalışanın müşterilerle tek başına hesap mutabakatı yapmasına izin vermedim. Rüveyda’yı evine götürmeyi teklif ettim. ‘Yürüyebilirim oğlum,’ dedi. ‘Biliyorum. Ama sana eşlik etmek istiyorum.’ Yolda konuşmadık. Terzi dükkânının önüne geldiğimizde durdu. Vitrinde eski bir dikiş makinesi, renk renk iplik makaraları ve yarım bırakılmış bir çocuk elbisesi vardı. Rüveyda anahtarını çıkardı. ‘Annen buraya çok gelirdi,’ dedi. ‘Biliyorum.’ ‘Bir gün bana, Erkut para kazanırsa inşallah kalbini kaybetmez, demişti.’ Başımı eğdim. ‘Sanırım bir süreliğine gözlerimi kaybetmişim.’ Kadın hafifçe gülümsedi. ‘Önemli olan yeniden görmeye başlaman.’ Ertesi gün, sabah sekizde restoranın önündeydim. Kahve makinesi henüz açılmamıştı. Mutfakta yalnızca aşçımız Niyazi vardı. Beni görünce şaşırdı. ‘Erkut Bey, dün olanları duydum.’ ‘Sen ne biliyorsun Niyazi?’ Bir süre sustu. ‘Bazı şeyleri fark ettim. Ama emin olamadım.’ ‘Neyi?’ ‘Koray son zamanlarda mutfaktan çıkan yemekleri değil, sistemde görünen hesapları esas almamızı söylüyordu. Birkaç kez itiraz ettim.’ ‘Ne dedi?’ ‘İşine bak, dedi.’ Niyazi tezgâhtaki havluyu katladı. ‘Bir de Bengi’yi sürekli azarlıyordu. Çünkü kız fazla soru soruyordu.’ O anda her şey yerli yerine oturmaya başladı. Koray restoranı yalnızca kötü yönetmiyordu. Sorular soranları susturuyor, itiraz eden müşterileri uzaklaştırıyor, yalnız ve savunmasız gördüğü insanları hedef alıyor olabilirdi. İlerleyen günlerde bağımsız mali inceleme başladı. Eski hesaplar, günlük satışlar, tahsilat belgeleri ve banka hareketleri karşılaştırıldı. Bir hafta sonra ilk bulgular önümdeydi. On yedi müşterinin hesaplarında açıklanamayan tutarsızlıklar vardı. Bu kişilerin çoğu yaşlıydı. Bazıları uzun yıllardır restoranımıza geliyordu. Üçü, ödemeleri gerektiği söylenen tutarları kabul etmedikleri için artık restorana uğramadıklarını anlattı. Bir müşteri, kasada kendisine farklı bir hesaba havale yapmasının söylendiğini belirtti. Diğerleri ise ellerindeki fişlerin sistem kayıtlarıyla uyuşmadığını söyledi. İnceleme, bazı tahsilatların işletmenin resmî hesaplarına hiç girmediğini gösteriyordu. Koray ve Ferit hakkındaki şüpheler bu bilgilerle birlikte savcılığa iletildi. Deri montlu adamın kim olduğu da araştırıldı. Ancak hiçbirinin suçlu olduğuna tek başıma karar verme hakkım yoktu. Hukuki sürecin sonucunu bekleyecek, elimizdeki bütün belgeleri yetkililerle paylaşacaktık. Benim çözmem gereken başka bir mesele vardı. Yıllar boyunca güvenerek gelen insanlara ne söyleyecektim? O akşam restoranın kapısına bir duyuru astım. Son dönemde müşteri hesaplarıyla ilgili ciddi tutarsızlıklar tespit edildiğini, kayıtların incelendiğini, şüpheli hesap veya ödeme talebiyle karşılaşan müşterilerin doğrudan benimle iletişime geçebileceğini yazdım. Sorumluluktan kaçmadım. Telefon numaramı da ekledim. İlk arayan kişi Rüveyda oldu. ‘Erkut oğlum, yazıyı gördüm.’ ‘Evet teyze.’ ‘İnsanlar sana kızabilir.’ ‘Haklılar.’ ‘Peki korkmuyor musun?’ ‘Korkuyorum. Ama annem bu restoranı açarken bir şeyi hiç unutmamamı söylemişti.’ ‘Neyi?’ ‘İnsanın güvenini kazanmak yıllar sürer, kaybetmek bir dakika.’ Telefonun öbür ucunda derin bir sessizlik oldu. Sonra Rüveyda, ‘Mürüvvet doğru söylemiş,’ dedi. İki hafta sonra Bengi’yi ofisime çağırdım. İçeri girerken yüzü endişeliydi. ‘Bir sorun mu var Erkut Bey?’ ‘Hayır. Otur lütfen.’ Karşıma oturdu. Masaya küçük, kahverengi bir zarf koydum. Kaşları çatıldı. ‘Bu nedir?’ ‘Önce sana teşekkür etmek istiyorum.’ ‘Ne için?’ ‘Kim olduğunu bilmediğin, üstü başı kirli bir adama insan gibi davrandığın için.’ Bengi’nin gözleri doldu. ‘Ben sadece aç olduğunu düşündüm.’ ‘İşte mesele de bu.’ Zarfı ona doğru uzattım. İçinde ücretine ek olarak verilmesine karar verdiğim bir teşekkür primi ve yeni görev teklifi vardı. ‘Bundan sonra müşteri ilişkilerinden sorumlu ekipte çalışmanı istiyorum. Hesaplarla ilgili şikâyetlerin doğrudan kayda alınmasını sağlayacaksın. Ama bu işi tek başına yapmayacaksın; seni destekleyen bir ekip olacak.’ Bengi zarfı açtı. ‘Erkut Bey, gerçekten buna gerek yoktu.’ ‘Vardı. Çünkü dürüst çalışanları korumayı da öğrenmem gerekiyor.’ Ardından çekmecemden annemin eski fotoğrafını çıkardım. Küçük bir mutfakta, beyaz önlüğüyle gülümsüyordu. Fotoğrafın arkasında kendi el yazısıyla bir cümle vardı. ‘Bir insanın cebine bakarsan parasını, yüzüne bakarsan derdini görürsün.’ Bengi yazıyı sessizce okudu. ‘Anneniz mi yazmış?’ Başımı salladım. ‘Bu restoran onun adıyla açıldı. Ama bir süredir onun değerlerinden uzaklaşmış.’ Fotoğrafı duvara astık. Sonraki aylarda işletmede köklü değişiklikler yaptık. Müşteri hesaplarının düzenli olarak kontrol edilmesini sağlayan yeni bir sistem kurduk. Ödemelerin yalnızca işletmeye ait doğrulanmış kanallardan alınacağını açıkça duyurduk. Şikâyetler için ayrı bir kayıt oluşturduk. Çalışanlara, yaşlı müşterilerle iletişimden ayrımcılığın önlenmesine kadar çeşitli eğitimler verdik. Yemek yiyemeyecek durumda olan insanlara destek sağlamak için de küçük bir dayanışma uygulaması başlattık. İsteyen müşteriler, ihtiyaç sahipleri adına önceden bir çorba ya da yemek ödeyebiliyordu. Kimse bunu almak için durumunu kanıtlamak veya herkesin önünde açıklama yapmak zorunda değildi. Bir gün öğle saatinde Bengi yanıma geldi. ‘Erkut Bey, bugün bir misafirimiz var.’ ‘Kim?’ ‘Rüveyda teyze.’ Hemen salona çıktım. Pencere kenarındaki masada oturuyordu. Önünde bir kase mercimek çorbası vardı. Beni görünce el salladı. ‘Gel bakalım, otur.’ Yanına oturdum. ‘Nasıl gidiyor teyze?’ ‘İyiyim. Dükkânı da yeniden düzene soktum.’ ‘Hesaplarla ilgili son durumu biliyorsun. Belgeleri inceleyen uzmanların belirlediği tutarsızlıkları düzelttik. Senden haksız alınan parayı da sana geri ödedik.’ ‘Biliyorum oğlum.’ Çorbasından bir kaşık aldı. ‘Asıl güzel olan ne biliyor musun?’ ‘Nedir?’ ‘Buraya yeniden korkmadan gelebilmek.’ O cümle, aylardır duyduğum en değerli sözlerden biriydi. Hukuki süreç ilerlerken elde edilen belgeler yetkililer tarafından değerlendirildi. Ferit ve Koray’ın işlemleriyle ilgili iddialar soruşturmanın konusu oldu. İncelemede belirlenen başka müşteri mağduriyetlerinin giderilmesi için de gerekli adımları attık. Restoranın eski müşterilerinin bazıları geri döndü. Bazıları dönmedi. Onlara kırılmadım. Güvenin bir özürle hemen geri gelmeyeceğini artık biliyordum. Bir akşam, kapanıştan sonra ışıkları söndürmeden önce annemin fotoğrafının önünde durdum. Yirmi yıl önce bulaşık yıkadığım günleri hatırladım. Üzerimde eski bir gömlek, ellerimde deterjandan oluşmuş yaralar vardı. Annem o gün bana küçük bir sefer tası içinde yemek getirmişti. ‘Erkut,’ demişti, ‘bir gün kendi lokantan olursa kapına gelen insanı kıyafetine göre ayırma.’ O zaman bunun yalnızca güzel bir öğüt olduğunu düşünmüştüm. Şimdi ise ne kadar ağır bir sorumluluk olduğunu anlıyordum. Telefonumu çıkardım. Evsiz kılığına girdiğim gün kaldırımda otururken Bengi’nin çektiği fotoğrafa baktım. Kirli montum, yırtık pantolonum ve darmadağınık sakalımla gülümsüyordum. O fotoğrafta kendimi ilk kez gerçekten görüyordum. Bir restoranın sahibi değil, yalnızca karnını doyurmak isteyen bir insandım. Ertesi sabah o fotoğrafı ofisimdeki masanın üzerine koydum. Yanına annemin el yazısını taşıyan küçük bir çerçeve yerleştirdim. Aylar sonra, yoğun bir kış akşamında kapıdan yaşlı bir adam girdi. Montu eskimiş, ayakkabılarının kenarları açılmıştı. Elinde birkaç bozuk para tutuyordu. Karşılama görevlisi ona yaklaşırken ben kasanın yanındaydım. Adam mahcup bir sesle sordu: ‘Evladım, bir tas çorba kaç para?’ Görevlimiz gülümsedi. ‘Buyurun amcacığım. Önce sizi sıcak bir yere alalım.’ Adam şaşırdı. ‘Çok param yok.’ Bengi yanlarına geldi. ‘Hiç sorun değil. Bugün sizin için önceden ödenmiş bir çorbamız var.’ Yaşlı adamın gözleri doldu. ‘Allah razı olsun kızım.’ Onu pencere kenarındaki masaya götürdüler. Ben uzaktan izledim. Kimse bana bakmıyordu. Kimse benim orada olduğumu bilmiyordu. Yani yaptıkları şey, patronlarını memnun etmek için sergilenen bir davranış değildi. İçlerinden geldiği için yapıyorlardı. Annemi düşündüm. Sonra Bengi’ye baktım. Göz göze geldik. İkimiz de gülümsedik. O gün anladım ki yirmi yıl boyunca çalışarak bir restoran sahibi olmuştum, fakat gerçekten gurur duyabileceğim bir işletmeyi ancak insanların birbirine nasıl davrandığını önemsemeye başladığımda kurabilmiştim. Ve annemin adını taşıyan o küçük restoran, nihayet yeniden onun hayal ettiği yer olmuştu.