-
- Gün batımında toprak yolda geri dönerken, hiçbir insanın hazırlıklı olamayacağı bir şey gördüm: Yeni doğum yapmış bir manda, vahşice ve titreyerek, saldırmaya hazır bir şekilde, baygın bir genç kadını ve yeni doğmuş bir bebeği kendi bedeniyle koruyordu. O anda, hayatın önüme iki seçenek koyduğunu anladım. Atımı sürmeye devam edebilir, onları orada bırakabilir ve dört uzun yıldır olduğum yarı ölü adam olmaya devam edebilirdim. Ya da atımdan inebilir, iki kırılgan hayatı kurtarabilir ve bir şekilde onları aramaya geleceğini bildiğim adamla yüzleşebilirdim. Henüz bilmiyordum ki, akşam karanlığı çöktüğünde, içimde bittiğini sandığım her şey yeniden nefes almaya başlayacaktı. Adım Valmir Gomes Santana. Elli üç yaşındaydım, Goiás kırsalının derinliklerinde bir çiftliğin sahibiydim ve gerçek anlamda yaşamanın ne demek olduğunu unutmuş bir duldum. Karım Maria Ines dört yıl önce anevrizmadan öldüğünden beri, günlerimi tekrar tekrar yaşadığım sessiz bir cezaya dönüştürmüştüm. Güneş doğmadan önce uyanır, boynumdan öperek bana uzattığı kupadan yalnız başıma kahve içer, zihnimi susturacak kadar vücudum ağrıyana kadar çalışır ve yatağın sağ tarafında uyurdum çünkü sol taraf hala ona aitti. Yastık, en son bıraktığı yerde kalmıştı. Onu yerinden oynatmaya asla cesaret edemedim.
-
- O öldükten sonra çiftlik çok büyümüştü. Mutfak çok sessizleşmişti. Gökyüzü çok genişlemişti. Hayattayken, en büyük şeyleri bile anlaşılır kılmanın bir yolunu bulmuştu. O olmadan dünya, sadece katlanmak zorunda olduğum bir şey haline geldi. Bedenimde değil, içimde eriyip gittim. Hayatım sıcaklıksız bir rutine, anlamsız bir harekete dönüşmüştü. Devam ettim çünkü durmak daha da çok acı verecekti. O akşam, bilge kahverengi gözlü, siyah bir hayvan olan ve beni bir insanın bilmemesi gereken kadar uzun yıllar yalnızlığın içinden geçiren atım Trovão ile arka otlaktan dönüyordum. Güneş ufukta kızıl bir ışık saçıyor, gökyüzünü eski yaraların anıları lekelediği gibi boyuyordu. Trovão, ben bir şey görmeden önce yavaşladı. Aniden durmadı. Tereddüt etti. Kulakları öne doğru gitti. Boynu gerildi. Bu at fırtınaları ve çürük köprüleri korkusuzca aşmıştı. Eğer tereddüt ediyorsa, bunun bir sebebi vardı. Sonra ne olduğunu anlamadan önce kokusunu aldım: kan, ıslak toprak, doğum sıvıları, hayvansal ısı. Yeni bir hayatın ve tehlikenin kokusu birbirine karışmıştı. Yavaşça atımdan indim ve Trovão’yu alçak bir dala bağladım. Çalıların kenarında, uzun otların ve gölgenin yarı gizlendiği yerde, vücudu hala terden sırılsıklam, başı öne eğik, boynuzları öne doğru uzanmış iri, koyu renkli bir manda duruyordu. Dinlenmiyordu. Bir şeyi koruyordu. Hayvanlarla iç içe bir hayat geçirmiş bir adamın öğrendiği gibi hareket ettim—yavaş, yan yana, ani hareketler yok, doğrudan meydan okuma yok. Yaklaştıkça yerde yatan genç kadını gördüm. Koyu saçlı. Çıplak ayaklı. Kir ve daha koyu bir şeyle lekelenmiş beyaz bluz. Göğsünün kalktığını görene kadar nefesinizin kesilmesine neden olan korkutucu bir şekilde hareketsizdi. Hayattaydı. Zar zor. Yanında ise nemli mavi bir kumaşa sarılı yeni doğmuş bir bebek vardı. Küçücük, buruşuk, soğuk bakışlı, fazla sessizdi. Manda, benimle ikisi arasında duruyordu. Bu topraklardan gelen her insan bunun ne anlama geldiğini bilir. Yeni doğum yapmış bir anne, yeryüzündeki en tehlikeli yaratıklardan biridir; acımasızlığından değil, sevgisinden dolayı. Kendini tehdit gibi görünen her şeye atardı. Ve ben, alacakaranlıktan çıkan bir yabancı olarak, tam da ona benziyordum. Ben de öylece durdum. Bizon bana hâlâ açıklayamadığım bir şekilde baktı. İçgüdülerine kapılmış bir hayvan gibi değil. Beni ölçtü. Beni yargıladı. Vücudumu alçalttım, kendimi küçülttüm ve yavaşça, avuç içi yukarı bakacak şekilde, mantıklı olmayan ama doğru hissettiren bir hareketle bir elimi uzattım. Sıcak nefesi yüzüme çarparak homurdandı. Kımıldamadım. Ve o garip, kutsal an için, Maria Ines aklıma geldi. Acı olarak değil. Suçluluk olarak değil. Sadece bir varlık olarak. Banyodan sonraki saçlarının kokusu. Öğleden sonra verandada duruşu, sessiz ve huzur dolu hali. Onu düşündüm ve bufalo sakinleşmeye başladı. Başını biraz kaldırdı. Boynundaki gerginlik azaldı. Sonra kenara çekildi. Sadece bir adım. Ama bu yeterliydi. Diz çöktüm ve önce bebeğe dokundum. Minik kalbi hızla çarpıyordu. Üşüyordu, korkunç derecede üşüyordu. Onu dış gömleğimin içine, göğsüme bastırarak, sıcaklığıma doğru bastırdım. Sonra kadını kontrol ettim. Nabzı zayıftı. Kolunda morluklar vardı—parmak şeklinde morluklar, eski ve kenarları sararmış, bir kazanın değil, tekrarlanan şiddetin izleriydi. Bu izleri daha önce, yıllar önce, konuşmaya cesaret edemeyen başka bir kadında görmüştüm. O zamanlar ne yapacağımı bilememiştim. Bu sefer yaptım. Bebeği göğsüme yaslayıp genç kadını kollarımda kaldırdım. Olması gerekenden daha hafifti. Trovão yanımda yürürken, kapanan karanlıkta uzun eve dönüş yolculuğuma başladım. Bebek vücuduma yapışık kaldı, nefes alışverişinin hafif hareketinden başka hiçbir ses çıkarmıyordu. Kadın uyanmadı. Yavaş yavaş yürüdüm, her adımı köklerin, taşların, yerdeki çukurların üzerinden dikkatlice attım. Cerrado’da gece hızla çöker ve çöktüğünde dünya kara bir kara ve yıldız okyanusuna dönüşür. Ama o gece, karanlık artık boş hissettirmiyordu. Sorumlulukla dolu hissettiriyordu. Çiftlik evine vardığımda omuzlarım yanıyordu ve bacaklarım demirden yapılmış gibiydi. Onu, Maria Ines’in artık hiç gelmeyen yeğenleri için hazır tutmamızı ısrar ettiği misafir odasına taşıdım. Genç kadını yatağa yatırdım, üzerini örttüm, sonra bebeği sıcak bir havluya sarıp yanına koydum ki annesinin sıcaklığını ve kokusunu hissedebilsin. Sonra kapı aralığında durdum ve uzun uzun baktım. Dört yıl boyunca o oda sıradan bir odaydı. O ev sadece duvarlardan ve sessizlikten ibaretti. Şimdi ise içinde hayatları bana bağlı iki insan vardı. Ve dört yıl sonra ilk defa kalbim uyuşmuyordu. Güneş doğmadan önce korku dolu bir çığlıkla uyandı. Onu yatakta dik otururken, bebeği göğsüne bastırmış, gözleri tek bir ana ait olmayan, uzun zamandır insanın içinde yaşayan bir korkuyla faltaşı gibi açılmış halde buldum. “Güvendesiniz,” dedim ellerimi açık ve görünür halde tutarak. “Benim çiftliğimdesiniz. Tarlada bayıldınız. Sizi ve çocuğu buraya ben getirdim.” Uzun süre bana baktıktan sonra titreyen elleriyle bebeği baştan aşağı kontrol etti. “İyi mi?” diye fısıldadı. “Sanırım öyle. Ama ikinizin de dinlenmeye ve doktora ihtiyacı var.” “Doktor” kelimesini duyunca hafifçe irkildi ama hiçbir şey söylemedi. Adı Luciana’ydı. Yirmi iki yaşındaydı. Bebeğin adı Elias’tı. Başta bana her şeyi anlatmadı, ama gerçek parça parça geldi, kırık kalpli insanların çoğu zaman anlattığı gibi: tek bir hikaye halinde değil, taşımak daha az acı veren parçalar halinde. Roberval adında bir adam onu aylar önce bu bölgeye getirmişti. Onu dövmüş, kontrol etmişti. Hamile kalınca daha da acımasızlaştı. Çocuğun kendisinin olmadığını söyledi, oysa öyleydi. Bebeği doğurursa öldürmekle tehdit etti. Bu yüzden kaçtı. Hamile, yalnız, çalılıkların arasından yürüyerek. Yardıma ulaşamadan doğum sancıları başladı. Onu bu şekilde buldum. Başka gidecek yeri olmadığı için kaldı. Onu göndermenin bir başka şiddet biçimi olacağı için kalmasına izin verdim. Günler geçti. Elias güçlendi. Luciana önce evde sessizce dolaştı, sanki havayı bile rahatsız etmekten korkan biri gibiydi. Sonra bir sabah mutfağa girdiğimde onu Maria Ines’in eski mavi önlüklerinden birini giymiş, Elias’ı bir bez askıyla sırtına bağlamış halde ocakta yemek pişirirken buldum. Odanın her yerini soğan kızartma kokusu sardı. İçimde öyle şiddetli bir acı hissettim ki neredeyse dizlerimin üzerine çökecektim. Maria Ines’i sildiği için değil. Hiçbir şey silemezdi. Ama onu silmediği için. Onu ileriye taşıdı. Önlük. Sıcak mutfak. Evde özenle hareket eden başka birinin sesi. Sanki karımın geride bıraktığı sevgi, benim onu fark edecek kadar canlanmamı bekliyordu. Ancak barış, sınanmadan gelmez. İkinci haftaya gelindiğinde, toprak kendi dilinde tehlikeyi fısıldamaya başlamıştı. Trovão geceleri huzursuzlanıyordu. Çiftlik işçim João Batista, arka yolun yakınında neredeyse bir saat boyunca park halinde duran siyah bir kamyonet gördüğünü söyledi. Kuşlar garip yerlerde sessizleşti. Sığırlar görünürde hiçbir sebep yokken köşelerde sıkıca toplandı. Kırsal kesim, sorun gelmeden önce fısıldar. Bir öğleden sonra, sonunda Luciana’ya zaten bildiğim şeyi söyledim. “Birisi seni arıyor.” Kadın hareketsiz kaldı, eli çaydanlığın sapını daha da sıkıca kavradı. “Kim o?” diye sordum. Dudakları neredeyse hiç kıpırdamadı. “Roberval Menezes.” Bu isim aramızda zehir gibi duruyordu. “Neden ayrıldın?” Havlularla kapladığım derme çatma beşikde uyuyan Elias’a baktı. “Çünkü oğlumu öldürecekti.” O gece uyuyamadım. Maria Ines’in tesbihini çekerek sessizce dua ettiği verandada oturdum, ama içimde dua edecek güç kalmamıştı. Elimde sadece duvara yaslanmış bir tüfek ve çok şey kaybetmiş bir adamın inadı vardı. Sonra yangın geldi. Şafaktan önce duman kokusuyla uyandım. Odun sobasının o hoş kokusu değildi. Yoğun, çirkin bir yıkım kokusuydu. Doğudaki otlak yanıyordu, alevler kuru otları yiyip bitiriyor, rüzgarın etkisiyle sığırlarıma ve Maria Ines’in bir zamanlar temizlememe izin vermediği çalılık alana doğru ilerliyordu. O yangını kimin çıkardığını bilmek için kanıta ihtiyacım yoktu. Trovão’nun sırtına çıplak binerek sıcak ve küllerin arasında ilerledim, sığırları güvenli bir yere taşıdım, sonra saatlerce tek başıma kürekle, sopayla, sırtımda suyla ve göğsümdeki öfkeyle alevlerle mücadele ettim. Güneş doğarken yangın durmuştu. Ellerim su toplamıştı, ciğerlerim yanıyordu, vücudum yorgunluktan titriyordu. Trovão geldi ve beni dik tutmak istercesine burnunu omzuma dayadı. Üzerim is içinde simsiyah olmuş bir halde eve döndüğümde, Luciana verandada kahveyle bekliyordu. “Oydu,” dedi. “Evet.” Gözlerini aşağı indirdi. “Eğer burada olmasaydım…” Sözünü kestim. “Sen burada olmasaydın, hâlâ hayatta olurdum, sadece dışarıda.” O an bana baktı, gerçekten bana baktı ve bir şeyler değişti. Bundan sonra işler hızla gelişti. Formosa’daki avukatım yerel sistemin ötesindeki insanlara ulaşmama yardımcı oldu. João Batista geri döndü, bunu ben istediğim için değil, bu dünyada hâlâ minnettarlık ve nezaket var olduğu için yaptı. Güvendiği iki adamı daha getirdi. Onlar da benimle birlikte nöbet tuttular. Şiddet istemedik. Tanık istedik. Roberval’ın artık üzerinde gözler olduğunu anlamasını istedik. İki gün sonra siyah bir kamyonetle geldi. Gücün hâlâ kendilerinde olduğuna inanan erkeklerin takındığı o sahte gülümsemeyle dışarı çıktı. “Arkadaşımı arıyorum,” dedi. “Kayboldu. Aile endişeli.” Kilitli kapımın ardında durdum ve “İçeri giremezsiniz” diye cevap verdim. Gülümsemesi kayboldu. “O kadın benim,” dedi. Yıllardır bu kadar saf bir öfke hissetmemiştim. “İnsanlar mal mülk değildir.” Beni inceledi. Kapıyı ölçtü. Arkamdaki adamları. Ötesindeki evi. Maliyeti. Sonra ona duyması gerekenleri söyledim: Yangının fotoğrafları olduğunu, avukatların ve savcıların adını bildiğini, güvendiği yerel korumanın durum daha da kötüleşirse yeterli olmayacağını. Bunun bir kısmı kesinlikten, bir kısmı da stratejiden kaynaklanıyordu. Ama gerçek zaman aldığında şüphe bazen gerçekten daha güçlüdür. Uzun süre bana baktı. Sonra ayrıldı. Belki de sonsuza dek yenilmediler. Ama yüz çevirdiler. Ve o gün için bu yeterliydi. Eve doğru döndüğümde, Luciana verandada Elias’ı kollarında tutuyordu. Elias uyanıktı, öğleden sonra ışığına gözlerini kırpıştırıyordu. Bana rahatlamadan daha derin bir şeyle baktı. Sanki ilk kırılgan güven belirtisi gibiydi. O gece, onlar uyuduktan sonra, Maria Ines’in sallanan sandalyesinde oturdum ve otlaktan gelen ıslak toprak kokusunu dinledim. Doğudaki yanmış otlar, yağmurdan sonra incecik yeşil iplikler göstermeye başlamıştı bile. Hayat böyledir işte. Ateşin son sözü söylediğini sandığı yere geri döner. O zaman anladım ki, keder yıllarca benden saklamıştı: Aşk, insan gittiğinde gitmez. Şekil değiştirir. Dokunuştan anıya. Anıdan varlığa. Maria Ines hâlâ o evdeydi—mavi önlüğüyle, her zaman hazır tutmakta ısrar ettiği misafir odasında, uyuşukluğuma rağmen bir şekilde ayakta kalmış olan şefkatiyle. Luciana ve Elias’ın hiçbir yanı onun yerini dolduramadı. Sadece içimde, bir zamanlar en çok sevdiği ve benim de onunla birlikte gömdüğüm yanımı uyandırdılar. Gecenin geç saatlerinde, otlak çitinin ötesinden bir yerlerden bufalonun sesini duydum; karanlıkta yankılanan derin, alçak bir sesti bu. O ilk akşamdan beri yakınlarda kalmış, sanki uzaktan nöbet tutuyormuş gibiydi. Kan bağıyla kendisine ait olmayan, ama içgüdüsel olarak kendisine ait hale gelen şeyi koruyan aynı hayvan. Ben de bildiğim tek yolla cevap verdim: dinleyerek. Sabahleyin, yağmurdan sonra, çiftlik yepyeni gibi yıkanmış görünüyordu. Bahçe ışıldıyordu. Toprağın kokusu doğaldı. Güneş doğmadan önce kahve yaptım ve sofrayı kurdum. Luciana, Elias’ı kucağında tutarak aşağı indiğinde, sessiz mutfakta birbirimize baktık. O haftalar boyunca o evde oluşanlar için hazırlanmış bir konuşma yoktu. Ona düzgün bir isim de yoktu. Henüz değil. Belki de asla olmayacak. Bazı şeyler tanımlanmadan önce gerçektir. Elias yeni doğmuş gözlerini açtı ve bebeklerin sahip olduğu o ciddi, araştırıcı ifadeyle bana baktı, sanki dünyayı tek tek yüzlerden anlamaya çalışıyormuş gibi. Uzun bir saniye boyunca bakışlarımı üzerimde tuttu. Ve aramızda hiçbir dilin tam olarak açıklayamayacağı, ancak beklenmedik bir şekilde sevmiş olan herkesin hemen anlayacağı bir şey geçti. Daha sonra Trovão’yu atımla otlaklara doğru sürdüm. Tepeden dönüp eve baktım; ıslak kiremitler parıldıyor, bacadan duman yükseliyor, verandada iki sallanan sandalye duruyor, mutfak penceresi hayat dolu bir ışıltı saçıyordu. İki ay önce o yer bir yokluk müzesiydi. Şimdi ise yeniden bir yuva olmuştu. İyileşmedim. Bu kelimeye güvenmiyorum. Üzüntüden, korkudan, kaybedilen her şeyin hatırasından kurtulmadım. Ama oradaydım. Tamamen, acıyla, minnetle oradaydım. Ve bazen gerçek mucize budur; hayatın yeniden mükemmel hale gelmesi değil, kalbinizin bittiğine inandıktan sonra, onun hala nasıl açılacağını bildiğini keşfetmenizdir.